Trong hơn một thập kỷ qua, thị trường mỹ phẩm Việt Nam phát triển với tốc độ nhanh, quy mô ngày càng mở rộng và mức độ tham gia của các chủ thể kinh doanh ngày càng đa dạng. Mỹ phẩm đã trở thành nhu cầu phổ biến, gắn với đời sống hằng ngày của nhiều tầng lớp xã hội. Tuy nhiên, song hành với sự tăng trưởng đó là những bất ổn kéo dài: mỹ phẩm giả, mỹ phẩm kém chất lượng, gian lận thương mại và trốn thuế diễn ra dai dẳng, làm méo mó môi trường cạnh tranh và gây tổn hại nghiêm trọng tới các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Thị trường sôi động nhưng cấu trúc thiếu lành mạnh
Theo nhiều nghiên cứu, quy mô thị trường mỹ phẩm Việt Nam hiện đạt hàng tỷ USD mỗi năm, với động lực chính đến từ dân số trẻ, thu nhập cải thiện, sự bùng nổ của thương mại điện tử và mạng xã hội. Cùng với đó là sự xuất hiện ồ ạt của các thương hiệu mới, các nhãn hàng “tự xưng”, mỹ phẩm gia công, mỹ phẩm mang danh “xách tay” hoặc “ngoại nhập”.
Cấu trúc thị trường hiện nay mang tính phân mảnh cao. Bên cạnh các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu chính ngạch, tuân thủ quy định công bố, kiểm nghiệm và thuế, vẫn tồn tại một “vùng xám” rất lớn gồm các cơ sở sản xuất chui, các đầu mối phân phối không rõ nguồn gốc, hoạt động chủ yếu trên môi trường online. Chính vùng xám này là nơi phát sinh nhiều vi phạm kéo dài trong nhiều năm qua.
Khi hàng giả không còn là hiện tượng cá biệt
Thực tế cho thấy mỹ phẩm giả và mỹ phẩm kém chất lượng không còn là câu chuyện nhỏ lẻ. Gần đây, Bộ Công an liên tiếp công bố các chuyên án lớn liên quan tới mỹ phẩm giả, cho thấy mức độ nghiêm trọng và quy mô ngày càng lớn của loại tội phạm này.
Đầu năm 2026, cơ quan điều tra đã triệt phá một đường dây mua bán khoảng 25 tấn mỹ phẩm giả, phân phối tại nhiều tỉnh, thành phố lớn. Số hàng bị thu giữ gồm hàng nghìn sản phẩm mang nhãn mác nước ngoài, bao bì tinh vi, được tiêu thụ chủ yếu qua mạng xã hội và các kênh bán hàng online. Đáng chú ý, các đối tượng không chỉ làm giả sản phẩm mà còn tổ chức kho bãi, vận chuyển, livestream bán hàng chuyên nghiệp, gây nhầm lẫn nghiêm trọng cho người tiêu dùng.
Trước đó, một số vụ việc liên quan tới sản xuất và buôn bán mỹ phẩm giả gắn với người nổi tiếng, KOL cũng bị khởi tố. Các sản phẩm được quảng bá rầm rộ với công dụng “thần tốc”, nhưng thực chất không đạt tiêu chuẩn chất lượng, thậm chí có dấu hiệu vi phạm an toàn cho người sử dụng. Những vụ việc này cho thấy hàng giả đã len lỏi sâu vào đời sống tiêu dùng, không còn giới hạn ở các kênh phân phối nhỏ lẻ.
Gian lận thuế – mặt chìm của thị trường mỹ phẩm
Bên cạnh hàng giả, trốn thuế trong kinh doanh mỹ phẩm là một vấn đề âm ỉ nhưng có tác động lâu dài. Nhiều vụ án gần đây cho thấy doanh thu thực tế từ bán mỹ phẩm qua mạng có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng, nhưng số thuế kê khai chỉ chiếm một phần rất nhỏ.
Trong năm 2025, cơ quan chức năng đã khởi tố một số cá nhân bán hàng online quy mô lớn với hành vi che giấu doanh thu, sử dụng nhiều tài khoản cá nhân để nhận tiền, không xuất hóa đơn. Mặt hàng kinh doanh chủ yếu là mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và các sản phẩm làm đẹp. Các vụ việc này phản ánh một thực trạng phổ biến: kinh doanh mỹ phẩm online phát triển nhanh hơn rất nhiều so với năng lực kiểm soát thuế và quản lý thị trường.
Đối với các doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế, đây là sự cạnh tranh không công bằng rõ rệt. Trong khi doanh nghiệp chân chính phải tính toán từng chi phí để đảm bảo lợi nhuận hợp pháp, thì các đơn vị trốn thuế lại có thêm nguồn lực để giảm giá sâu, chi mạnh cho quảng cáo và nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường.
Khi quản lý chưa theo kịp tốc độ thị trường
Một nguyên nhân quan trọng khiến các vi phạm kéo dài là cơ chế quản lý còn phân tán. Công bố mỹ phẩm chủ yếu dựa trên hồ sơ doanh nghiệp tự khai; hoạt động hậu kiểm chưa đủ nguồn lực để bao phủ thị trường rộng lớn; trong khi thương mại điện tử và mạng xã hội liên tục thay đổi phương thức bán hàng.
Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm “hợp pháp trên giấy” nhưng lại vi phạm trong quá trình lưu thông, từ việc thay đổi công thức, sử dụng nguyên liệu không đúng hồ sơ công bố, cho tới quảng cáo vượt quá công dụng được phép. Khi bị phát hiện, một số cơ sở sẵn sàng đóng thương hiệu cũ, đổi tên mới và tiếp tục quay lại thị trường.
Hệ quả trực tiếp với doanh nghiệp làm ăn chân chính
Những vụ bắt giữ, khởi tố gần đây tuy cho thấy quyết tâm của cơ quan chức năng, nhưng đồng thời cũng phơi bày hệ quả nặng nề mà thị trường hỗn loạn gây ra cho các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc. Doanh nghiệp tuân thủ pháp luật phải gánh chi phí nghiên cứu, kiểm nghiệm, công bố, thuế và trách nhiệm xã hội, trong khi lại phải cạnh tranh với các sản phẩm rẻ bất thường, quảng cáo quá đà.
Không ít doanh nghiệp nội địa phản ánh rằng họ mất thị phần ngay trên sân nhà, không phải vì sản phẩm kém chất lượng, mà vì không thể chạy đua theo các chiêu thức bán hàng thiếu chuẩn mực. Về lâu dài, điều này làm suy giảm động lực đầu tư bài bản, cản trở mục tiêu xây dựng ngành mỹ phẩm Việt Nam phát triển bền vững.
Cần nhìn thẳng vào thực trạng để tái lập trật tự thị trường
Các vụ việc bị phanh phui thời gian gần đây cho thấy mỹ phẩm giả, gian lận thương mại và trốn thuế không còn là hiện tượng cá biệt, mà đã trở thành vấn đề có tính hệ thống. Nếu chỉ xử lý từng vụ việc riêng lẻ, thị trường sẽ khó được làm sạch triệt để.
Thị trường mỹ phẩm Việt Nam đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng: hoặc tiếp tục tăng trưởng nhanh nhưng thiếu chuẩn mực, hoặc chấp nhận quá trình sàng lọc để tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, minh bạch. Đây cũng chính là tiền đề để bàn sâu hơn về giải pháp chính sách và vai trò liên kết của các doanh nghiệp chân chính, sẽ được phân tích trong các bài tiếp theo của chuyên đề.
Hết Kỳ 1 – Mời đọc Kỳ 2
-
BOX | VỤ VIỆC ĐÁNG CHÚ Ý GẦN ĐÂY
- Triệt phá đường dây 25 tấn mỹ phẩm giả (đầu 2026):
Lực lượng chức năng phát hiện, thu giữ khoảng 25 tấn mỹ phẩm giả phân phối tại nhiều tỉnh, thành phố, chủ yếu tiêu thụ qua mạng xã hội và bán hàng online. Sản phẩm mang nhãn mác nước ngoài, bao bì tinh vi, gây nhầm lẫn nghiêm trọng cho người tiêu dùng. - Khởi tố các vụ sản xuất, buôn bán mỹ phẩm giả gắn với KOL, người nổi tiếng (2025):
Một số sản phẩm được quảng bá rầm rộ với công dụng vượt trội nhưng không đạt tiêu chuẩn chất lượng, làm dấy lên lo ngại về an toàn và trách nhiệm trong kinh doanh mỹ phẩm. - Xử lý các cá nhân bán mỹ phẩm online trốn thuế:
Cơ quan điều tra xác định nhiều trường hợp doanh thu lớn nhưng kê khai thuế không tương xứng, sử dụng nhiều tài khoản cá nhân để che giấu dòng tiền.
- Triệt phá đường dây 25 tấn mỹ phẩm giả (đầu 2026):
