Những gói bánh kẹo vài nghìn đồng, ly nước giải khát có mùi trái cây đậm đà hay các loại đồ ăn vặt bắt mắt với giá rất rẻ vẫn luôn có sức hút lớn, đặc biệt với học sinh, sinh viên. Tuy nhiên, đằng sau mức giá “mềm” ấy, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng người tiêu dùng cần thận trọng, bởi một trong những nguy cơ tiềm ẩn là việc sử dụng hương liệu không đạt chuẩn hoặc không rõ nguồn gốc trong quá trình sản xuất.
Hương liệu vốn là thành phần quen thuộc trong ngành công nghiệp thực phẩm. Khi được sử dụng đúng quy định và đúng liều lượng, chúng giúp thực phẩm có mùi vị hấp dẫn và ổn định hơn. Tuy nhiên, nếu hương liệu không được kiểm soát chất lượng hoặc sử dụng sai cách, rủi ro đối với sức khỏe người tiêu dùng có thể tăng lên.
Vì sao thực phẩm giá rẻ thường phụ thuộc nhiều vào hương liệu?
Trong sản xuất thực phẩm công nghiệp, mùi vị là yếu tố quan trọng giúp sản phẩm hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, việc tạo mùi vị tự nhiên từ nguyên liệu thật đôi khi đòi hỏi chi phí cao.
Ví dụ, để tạo mùi dâu trong bánh kẹo, nếu sử dụng trái dâu thật với số lượng lớn, giá thành sản phẩm sẽ tăng đáng kể. Vì vậy, nhiều nhà sản xuất sử dụng hương liệu để mô phỏng mùi trái cây nhằm tiết kiệm chi phí.
Điều này không có nghĩa mọi thực phẩm sử dụng hương liệu đều kém chất lượng. Trên thực tế, hương liệu được phép sử dụng trong thực phẩm phải tuân theo các tiêu chuẩn an toàn do các tổ chức quốc tế như World Health Organization và Food and Agriculture Organization đưa ra.
Vấn đề nằm ở chỗ: trong phân khúc thực phẩm giá rẻ, đặc biệt là các sản phẩm sản xuất nhỏ lẻ hoặc không rõ nguồn gốc, việc kiểm soát chất lượng hương liệu có thể không được đảm bảo.
Những vụ việc từng được cảnh báo
Trong nhiều năm qua, lực lượng chức năng tại Việt Nam đã phát hiện không ít vụ việc liên quan đến việc sử dụng hương liệu không rõ nguồn gốc trong sản xuất thực phẩm.
Có trường hợp các cơ sở sản xuất siro, nước giải khát hoặc bánh kẹo mua hương liệu dạng bột hoặc dạng lỏng từ các nguồn trôi nổi trên thị trường. Những loại hương liệu này thường được bán với giá rất rẻ và không có nhãn mác rõ ràng.
Một số cơ sở chế biến đồ uống đường phố từng bị phát hiện sử dụng hương liệu tạo mùi trái cây để pha chế nước giải khát, thay vì dùng nguyên liệu thật. Điều đáng lo ngại là nhiều loại hương liệu trong số đó không có thông tin về nguồn gốc hoặc tiêu chuẩn chất lượng.
Các chuyên gia cho rằng trong những trường hợp như vậy, người tiêu dùng rất khó biết được sản phẩm mình sử dụng có đảm bảo an toàn hay không.
Hương liệu không đạt chuẩn có thể gây rủi ro gì?
Theo các chuyên gia công nghệ thực phẩm, hương liệu được sản xuất đúng quy chuẩn thường trải qua nhiều bước kiểm định về độ tinh khiết và mức độ an toàn.
Tuy nhiên, nếu sử dụng hương liệu công nghiệp không được dùng cho thực phẩm hoặc hương liệu kém chất lượng, sản phẩm có thể chứa tạp chất hoặc hợp chất không phù hợp cho việc tiêu thụ.
PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên cán bộ Trường đại học Bách Khoa Hà Nội: “Hương liệu trong thực phẩm phải được kiểm soát rất chặt chẽ về nguồn gốc và liều lượng. Nếu sử dụng các loại hương liệu không rõ xuất xứ hoặc dùng quá mức cho phép, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng là điều cần được lưu ý.”
Ngoài ra, việc sử dụng quá nhiều hương liệu cũng có thể khiến sản phẩm có mùi quá nồng, gây cảm giác khó chịu khi sử dụng.
Khi mùi thơm “quá mức” lại là dấu hiệu đáng chú ý
Một đặc điểm thường thấy ở một số thực phẩm giá rẻ là mùi vị rất mạnh. Chỉ cần mở bao bì, mùi trái cây hoặc mùi bơ sữa đã lan tỏa rất rõ.
Theo các chuyên gia, mùi hương mạnh không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với chất lượng kém, nhưng trong một số trường hợp, đó có thể là dấu hiệu cho thấy sản phẩm sử dụng lượng hương liệu cao để tạo cảm giác hấp dẫn.
Đặc biệt với các loại đồ ăn vặt bán trôi nổi hoặc không có bao bì rõ ràng, việc kiểm soát thành phần gần như là điều không thể.
Đối tượng dễ bị ảnh hưởng: trẻ em và học sinh
Một thực tế đáng chú ý là nhiều loại thực phẩm giá rẻ có mùi vị hấp dẫn lại được tiêu thụ chủ yếu bởi trẻ em và học sinh.
Các loại kẹo, snack, nước uống có màu sắc bắt mắt và mùi trái cây đậm thường được bán với giá rất thấp, dễ tiếp cận với học sinh.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, trẻ em có xu hướng bị thu hút bởi mùi vị mạnh và màu sắc nổi bật. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm đối tượng cần được bảo vệ nhiều hơn trước các nguy cơ từ thực phẩm không đảm bảo chất lượng.
Người tiêu dùng nên làm gì để giảm rủi ro?
Để hạn chế nguy cơ từ thực phẩm sử dụng hương liệu không đạt chuẩn, theo PGS.TS Phan Thị Sửu, chuyên gia Tinh dầu, Hương liệu và Phụ gia thực phẩm, khuyến nghị người tiêu dùng nên lưu ý một số điểm đơn giản.
Thứ nhất, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.
Những sản phẩm có nhà sản xuất, địa chỉ và thông tin đầy đủ thường đáng tin cậy hơn so với hàng hóa bán trôi nổi.
Thứ hai, đọc kỹ nhãn thành phần.
Hương liệu thường được ghi trong danh sách thành phần dưới các dạng như “hương liệu thực phẩm”, “hương liệu tự nhiên” hoặc “hương liệu tổng hợp”.
Thứ ba, tránh các sản phẩm có mùi quá nồng hoặc quá “nhân tạo”.
Đặc biệt là các loại thực phẩm không có nhãn mác rõ ràng.
Thứ tư, hạn chế mua đồ ăn vặt giá quá rẻ cho trẻ em.
Những sản phẩm có giá quá thấp đôi khi đồng nghĩa với việc nguyên liệu và quy trình sản xuất không được đầu tư đúng mức.
Hiểu đúng để lựa chọn an toàn
Trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng, hương liệu là thành phần quen thuộc và đóng vai trò quan trọng trong việc tạo mùi vị cho sản phẩm.
Điều quan trọng là phân biệt giữa hương liệu được kiểm soát đúng quy định và hương liệu không rõ nguồn gốc.
Khi người tiêu dùng có thói quen đọc nhãn sản phẩm, lựa chọn thương hiệu uy tín và hạn chế sử dụng thực phẩm trôi nổi giá rẻ, nguy cơ liên quan đến chất lượng thực phẩm sẽ giảm đáng kể.
Một lựa chọn cẩn trọng không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của chính mình mà còn góp phần xây dựng thói quen tiêu dùng an toàn trong cộng đồng.
