Những năm gần đây, thị trường mỹ phẩm Việt Nam phát triển nhanh cả về quy mô lẫn mức độ phổ biến trong đời sống xã hội. Mỹ phẩm không còn là sản phẩm dành riêng cho một nhóm người tiêu dùng nhất định, mà đã trở thành nhu cầu thường nhật của nhiều tầng lớp, đặc biệt trong bối cảnh đời sống được nâng cao và xu hướng chăm sóc sắc đẹp ngày càng phổ biến.
Song hành với bức tranh tăng trưởng sôi động đó là một thực tế đáng suy ngẫm: mỹ phẩm giả, mỹ phẩm kém chất lượng, gian lận thương mại và trốn thuế vẫn tồn tại dai dẳng, thậm chí có xu hướng tinh vi hơn. Những vụ việc bị phát hiện, điều tra và xử lý trong thời gian gần đây cho thấy thị trường mỹ phẩm đang đứng trước yêu cầu rõ ràng hơn bao giờ hết: cần được “làm sạch” để phát triển bền vững.
Tăng trưởng nhanh nhưng cấu trúc thị trường thiếu lành mạnh
Theo nhiều nghiên cứu, thị trường mỹ phẩm Việt Nam hiện đạt quy mô hàng tỷ USD mỗi năm và tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Dân số trẻ, thu nhập cải thiện, cùng sự bùng nổ của thương mại điện tử và mạng xã hội đã tạo ra động lực lớn cho ngành hàng này.
Tuy nhiên, cùng với sự mở rộng nhanh là cấu trúc thị trường ngày càng phân mảnh. Bên cạnh các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu chính ngạch, đầu tư bài bản, tuân thủ quy định về công bố, kiểm nghiệm và nghĩa vụ thuế, vẫn tồn tại một “vùng xám” rộng lớn gồm mỹ phẩm gia công chui, mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng gắn mác “xách tay”, hoạt động chủ yếu trên môi trường online.
Chính sự tồn tại song song này đã làm méo mó môi trường cạnh tranh, khiến không ít doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc gặp khó khăn ngay trên thị trường nội địa.
Khi mỹ phẩm giả không còn là hiện tượng cá biệt
Thực tế cho thấy, mỹ phẩm giả và kém chất lượng không còn là câu chuyện nhỏ lẻ. Gần đây, các cơ quan chức năng liên tiếp triệt phá những đường dây sản xuất, buôn bán mỹ phẩm giả với quy mô lớn. Đáng chú ý là vụ việc phát hiện và thu giữ khoảng 25 tấn mỹ phẩm giả được phân phối tại nhiều tỉnh, thành phố, chủ yếu tiêu thụ qua mạng xã hội và các kênh bán hàng trực tuyến.
Những sản phẩm này được làm giả tinh vi, mang nhãn mác nước ngoài, bao bì bắt mắt, gây nhầm lẫn nghiêm trọng cho người tiêu dùng. Trước đó, một số vụ việc liên quan đến mỹ phẩm giả gắn với người nổi tiếng, KOL cũng đã bị xử lý, cho thấy mức độ xâm nhập sâu của hàng giả vào thị trường tiêu dùng.
Hệ quả không chỉ dừng lại ở nguy cơ mất an toàn cho người sử dụng, mà còn là sự xói mòn niềm tin xã hội đối với thị trường mỹ phẩm nói chung, trong đó có cả những doanh nghiệp sản xuất trong nước làm ăn bài bản.
Gian lận thuế - "Mặt chìm" ít được nhìn thấy
Song hành với vấn đề chất lượng là tình trạng gian lận và trốn thuế trong kinh doanh mỹ phẩm, nhất là trên môi trường số. Việc bán hàng qua livestream, nhận tiền qua nhiều tài khoản cá nhân, không xuất hóa đơn hoặc chỉ kê khai một phần doanh thu đã trở thành hiện tượng khá phổ biến.
Nhiều vụ việc bị phát hiện cho thấy doanh thu thực tế từ bán mỹ phẩm online có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng, nhưng nghĩa vụ thuế không được thực hiện đầy đủ. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước, mà còn tạo ra sự cạnh tranh thiếu công bằng đối với các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.
Những điểm nghẽn cần được nhìn thẳng
Từ thực tiễn thị trường, có thể nhận diện một số điểm nghẽn mang tính hệ thống. Trước hết, công tác quản lý mỹ phẩm hiện nay vẫn nặng về tiền kiểm, trong khi hậu kiểm chưa đủ mạnh để theo kịp một thị trường rộng lớn và biến động nhanh. Nhiều sản phẩm “hợp pháp trên giấy” nhưng lại vi phạm trong quá trình lưu thông, từ thay đổi công thức, nguyên liệu cho tới quảng cáo vượt quá công dụng cho phép.
Bên cạnh đó, thương mại điện tử và mạng xã hội phát triển nhanh hơn nhiều so với năng lực quản lý truyền thống, khiến việc kiểm soát chất lượng và nghĩa vụ thuế gặp nhiều khó khăn. Chế tài xử phạt trong một số trường hợp chưa đủ sức răn đe cũng dẫn tới tâm lý “nhờn luật” trong một bộ phận người kinh doanh.
Nếu những điểm nghẽn này không được xử lý một cách căn cơ, thị trường mỹ phẩm có nguy cơ rơi vào tình trạng “chọn lọc ngược”, nơi các mô hình kinh doanh lệch chuẩn lại tồn tại và phát triển nhanh hơn những doanh nghiệp đầu tư bài bản.
Doanh nghiệp tử tế cần được bảo vệ
Trong môi trường thị trường còn nhiều bất ổn, các doanh nghiệp mỹ phẩm làm ăn nghiêm túc đang phải chịu không ít thiệt thòi. Họ phải gánh chi phí nghiên cứu, kiểm nghiệm, công bố, thuế và trách nhiệm xã hội, trong khi lại phải cạnh tranh với những sản phẩm giá rẻ bất thường, quảng cáo quá đà.
Không ít doanh nghiệp chia sẻ rằng họ mất thị phần không phải vì chất lượng sản phẩm kém, mà vì không thể chạy theo các chiêu thức bán hàng thiếu chuẩn mực. Về lâu dài, điều này làm suy giảm động lực đầu tư, đổi mới và xây dựng thương hiệu bền vững – điều mà một ngành hàng muốn đi xa không thể thiếu.
Liên kết để đi đường dài
Trong bối cảnh đó, việc các doanh nghiệp mỹ phẩm chân chính liên kết trong một tổ chức đại diện chung không còn là lựa chọn mang tính khuyến nghị, mà trở thành yêu cầu tất yếu để tồn tại và phát triển.
Hiệp hội ngành nghề đóng vai trò tập hợp tiếng nói chung, xây dựng chuẩn mực chất lượng, đạo đức kinh doanh, đồng thời đại diện cho lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trong đối thoại chính sách. Khi có sự liên kết, doanh nghiệp không còn đơn độc trước các hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
Trong hệ sinh thái này, Hiệp hội Tinh dầu – Hương liệu – Mỹ phẩm Việt Nam (VOCA) được xác định là một trong những tổ chức có vai trò kết nối doanh nghiệp, thúc đẩy chuẩn hóa thị trường và định hướng phát triển bền vững.
Theo Tiến sĩ Đỗ Duy Phi, Chủ tịch VOCA, ngành mỹ phẩm Việt Nam không thể phát triển bằng con đường tắt dựa trên hàng giả, gian lận và trốn thuế. Những lợi ích ngắn hạn có thể mang lại lợi nhuận cho một số cá nhân, nhưng sẽ phá hủy nền tảng của cả ngành. Chỉ khi doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, minh bạch và liên kết chặt chẽ, thị trường mới lấy lại được niềm tin của người tiêu dùng.
Thông điệp đầu năm: Trật tự để phát triển bền vững
Bước sang năm mới, thị trường mỹ phẩm Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội phát triển, nhưng cũng đối diện không ít thách thức. Việc xử lý các vụ vi phạm là cần thiết, song quan trọng hơn là tạo dựng một môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch, nơi các doanh nghiệp tử tế được bảo vệ và khuyến khích.
Lập lại trật tự thị trường mỹ phẩm không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn là trách nhiệm chung của doanh nghiệp, hiệp hội và người tiêu dùng. Khi các giá trị chuẩn mực được khôi phục, ngành mỹ phẩm Việt Nam mới có thể đi đường dài, phát triển ổn định, bền vững và có trách nhiệm với xã hội – đúng tinh thần khởi đầu của một năm mới.
