Không khí ô nhiễm đang trở thành vấn đề môi trường nghiêm trọng tại nhiều đô thị lớn. Trong khi phần lớn sự chú ý tập trung vào tác động lên hệ hô hấp và tim mạch, làn da – cơ quan lớn nhất của cơ thể và tiếp xúc trực tiếp với môi trường – lại chịu ảnh hưởng âm thầm nhưng không kém phần nghiêm trọng. Các bác sĩ da liễu cảnh báo rằng, tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm có thể gây ra hàng loạt tổn thương từ bề mặt đến sâu bên trong cấu trúc da.
Lão hóa làn da sớm do stress oxy hóa
Một trong những tác động rõ rệt nhất của ô nhiễm môi trường lên làn da là stress oxy hóa. Bụi mịn và khí độc trong không khí kích thích sản sinh gốc tự do – những phân tử phá hủy collagen và elastin, hai thành phần quyết định độ đàn hồi và săn chắc của da. Khi các cấu trúc này bị tổn thương, da nhanh chóng xuất hiện nếp nhăn, chảy xệ, kém săn chắc, khiến quá trình lão hóa diễn ra sớm hơn tuổi thật.
Không chỉ vậy, stress oxy hóa còn làm giảm khả năng tự phục hồi của da, khiến làn da trông mệt mỏi, xỉn màu và thiếu sức sống, đặc biệt ở những người sống lâu năm trong môi trường ô nhiễm cao.
Kích ứng, viêm làn da và tăng độ nhạy cảm
Các chất ô nhiễm có thể phá vỡ sự cân bằng tự nhiên của làn da, kích hoạt phản ứng viêm mạn tính. Da trở nên nhạy cảm hơn, dễ bị đỏ, rát, ngứa hoặc bong tróc. Những người có làn da nhạy cảm hoặc đang mắc các bệnh da liễu như viêm da cơ địa, rosacea, vảy nến thường nhận thấy triệu chứng bùng phát mạnh hơn vào những giai đoạn không khí ô nhiễm nặng.
Về lâu dài, tình trạng viêm kéo dài khiến da yếu dần, dễ tổn thương trước các tác nhân bên ngoài và khó hồi phục nếu không được chăm sóc đúng cách.
Mụn trứng cá và tắc nghẽn lỗ chân lông
Bụi mịn trong không khí có kích thước rất nhỏ, dễ bám lên bề mặt da và xâm nhập vào lỗ chân lông cùng với bã nhờn. Khi lỗ chân lông bị bít tắc, vi khuẩn phát triển mạnh, dẫn đến mụn đầu đen, mụn viêm và mụn ẩn dưới da.
Nhiều bác sĩ da liễu ghi nhận, số ca mụn trứng cá và viêm nang lông có xu hướng tăng trong những thời điểm chất lượng không khí xấu, đặc biệt ở người thường xuyên di chuyển ngoài trời hoặc làm việc trong môi trường khói bụi.
Tăng sắc tố, sạm da và không đều màu
Đây là lý do vì sao nhiều người dù chăm sóc da kỹ lưỡng vẫn nhận thấy da ngày càng xỉn màu khi sống trong môi trường ô nhiễm kéo dài.
Suy yếu hàng rào bảo vệ làn da
Hàng rào bảo vệ làn da có nhiệm vụ giữ ẩm và ngăn chặn vi khuẩn, dị nguyên xâm nhập. Khi tiếp xúc lâu dài với khói bụi và hóa chất, lớp màng này bị tổn thương, khiến da mất nước nhanh hơn, khô ráp và dễ kích ứng.
Một khi hàng rào bảo vệ da suy yếu, các vấn đề da liễu khác cũng dễ xuất hiện hơn, từ viêm nhiễm đến lão hóa sớm, tạo thành vòng luẩn quẩn khó kiểm soát.
Làm gì để bảo vệ làn da trước ô nhiễm môi trường?
Theo ThS, BS Diệp Xuân Thanh – Nguyên Trưởng phòng Y tế, Phó Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da liễu Trung ương:
“Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng, làn da không chỉ phải đối mặt với bụi mịn, kim loại nặng mà còn chịu tác động của các gốc tự do làm đẩy nhanh quá trình lão hóa. Vì vậy, chăm sóc da không đơn thuần là làm đẹp mà còn là một biện pháp bảo vệ sức khỏe da lâu dài.”
1. Làm sạch da kỹ nhưng phải dịu nhẹ
BS Thanh nhấn mạnh, làm sạch là bước nền tảng quan trọng nhất. Tuy nhiên, làm sạch quá mức hoặc dùng sản phẩm có tính tẩy mạnh sẽ phá vỡ hàng rào bảo vệ da, khiến da yếu và dễ kích ứng hơn trước ô nhiễm.
Người dùng nên lựa chọn sữa rửa mặt dịu nhẹ, độ pH cân bằng, có thể kết hợp tẩy trang ngay cả khi không trang điểm để loại bỏ bụi mịn PM2.5, dầu thừa và tạp chất tích tụ trong ngày.
2. Bổ sung sản phẩm chứa chất chống oxy hóa
Theo BS Thanh, ô nhiễm môi trường làm gia tăng các gốc tự do – nguyên nhân chính gây sạm da, lão hóa sớm và suy yếu cấu trúc da.
Việc sử dụng serum hoặc kem dưỡng chứa vitamin C, vitamin E, polyphenols từ trà xanh, resveratrol hoặc các chiết xuất thực vật giàu chất chống oxy hóa sẽ giúp trung hòa gốc tự do, đồng thời hỗ trợ phục hồi tổn thương tế bào da.
3. Dưỡng ẩm và phục hồi hàng rào bảo vệ da mỗi ngày
Bác sỹ cho biết, hàng rào bảo vệ da khỏe mạnh là “lá chắn” tự nhiên giúp da chống lại các tác nhân ô nhiễm. Khi hàng rào này suy yếu, da dễ mất nước, nhạy cảm và viêm nhiễm hơn.
Vì vậy, cần ưu tiên các sản phẩm dưỡng ẩm chứa ceramide, cholesterol, acid béo, hyaluronic acid hoặc panthenol để vừa cấp ẩm, vừa củng cố cấu trúc da, giúp da phục hồi và duy trì sự ổn định lâu dài.
4. Luôn sử dụng kem chống nắng, kể cả khi trời râm mát
Tia UV vẫn hiện diện ngay cả trong những ngày nhiều mây, và khi kết hợp với ô nhiễm không khí, tác động gây hại lên da còn mạnh hơn.
Việc thoa kem chống nắng phổ rộng (SPF ≥ 30, PA+++) mỗi ngày không chỉ giúp ngăn ngừa nám, sạm, lão hóa mà còn góp phần bảo vệ hàng rào da trước tác động cộng hưởng của ánh nắng và ô nhiễm.
Bảo vệ da không chỉ là câu chuyện thẩm mỹ, mà còn là một phần quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe toàn diện trong môi trường sống ngày càng ô nhiễm.
