HTX Dược liệu Đông Sơn (phường Trung Sơn, tỉnh Ninh Bình) từ vùng đất chiêm trũng tưởng chừng chỉ phù hợp với canh tác lúa kém hiệu quả, đã từng bước xây dựng thành công mô hình phát triển kinh tế bền vững dựa trên cây tràm dược liệu – mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp địa phương và góp phần khẳng định giá trị sản phẩm OCOP Ninh Bình trên thị trường.
Được thành lập năm 2019 bởi những hộ nông dân tâm huyết với cây tràm Úc, HTX Dược liệu Đông Sơn hiện quy tụ 18 thành viên liên kết, với 6ha vùng nguyên liệu trồng tràm trà và tràm năm gân tại các phường Trung Sơn và Yên Thắng. Đây là khu vực có địa hình đồi núi xen kẽ đồng bằng, thổ nhưỡng và khí hậu đặc thù, đặc biệt phù hợp cho các loại cây dược liệu cho hàm lượng tinh dầu cao, chất lượng ổn định.
Ngay từ giai đoạn đầu, HTX đã định hướng phát triển vùng nguyên liệu bài bản. Năm 2016, mô hình trồng thử nghiệm tràm Úc được triển khai với sự hỗ trợ của Viện Cải thiện giống và Phát triển lâm sản về nguồn giống và quy trình canh tác theo chuẩn quốc tế. Sau 14 tháng, những mẻ tinh dầu tràm đầu tiên chiết xuất từ cây trồng trên đất Tam Điệp (cũ) đã cho thấy hiệu quả rõ rệt cả về năng suất lẫn chất lượng.
Thực tế sản xuất cho thấy, cây tràm thích nghi tốt với điều kiện ngập úng, sinh trưởng ổn định, ít sâu bệnh, không cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Sau nhiều năm canh tác, thu nhập từ tràm đạt 2,2–2,5 triệu đồng/sào/năm, cao gấp 2–2,5 lần so với trồng lúa, góp phần nâng cao đời sống cho các thành viên HTX.
Không chỉ dừng lại ở sản xuất nguyên liệu thô, HTX Dược liệu Đông Sơn chú trọng đầu tư chiều sâu cho khâu chế biến. Hệ thống nhà xưởng, máy móc chưng cất tinh dầu được đầu tư đồng bộ, đảm bảo quy trình sản xuất khép kín, giữ trọn giá trị dược tính của tinh dầu tràm. Song song đó, HTX phát triển đa dạng các dòng sản phẩm như: tinh dầu tràm, dầu gội – dầu xả thảo mộc, sữa rửa mặt tràm trà, xà phòng tắm, cao xoa dược liệu… Tất cả sản phẩm đều được dán tem QR truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin và nâng cao niềm tin người tiêu dùng.
Đặc biệt, sản phẩm tinh dầu tràm trà của HTX đã được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh, đồng thời đạt danh hiệu sản phẩm nông thôn tiêu biểu. Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng, mà còn là minh chứng cho hướng đi đúng đắn trong việc khai thác và nâng tầm giá trị dược liệu bản địa.
Bên cạnh hiệu quả kinh tế, mô hình của HTX còn mang lại giá trị xã hội rõ nét khi tạo việc làm thường xuyên cho hơn 10 lao động địa phương và hàng chục lao động thời vụ, với thu nhập ổn định. Đồng thời, việc tận dụng không gian dưới tán tràm để nuôi trồng thủy sản như cua, ốc, chạch… giúp tăng thêm nguồn thu, hướng tới mô hình nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn.
Với định hướng phát triển bền vững, trong thời gian tới, HTX Dược liệu Đông Sơn đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, đầu tư công nghệ chuyên sâu, phát triển các dòng sản phẩm mỹ phẩm – dược liệu – chăm sóc sức khỏe có giá trị gia tăng cao, đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh và an toàn. Đồng thời, HTX kỳ vọng nhận được thêm sự hỗ trợ về vốn, đào tạo nhân lực và kết nối thương mại điện tử để đưa sản phẩm OCOP tinh dầu tràm Đông Sơn vươn xa hơn trên thị trường trong nước.
