Nhìn thẳng vào thực trạng: Kho báu chưa được khai phá hết
Phát biểu tại hội thảo, lãnh đạo Bộ Y tế khẳng định trong suốt 65 năm qua, Viện Dược liệu đã đóng vai trò xương sống trong việc bảo tồn nguồn gen quý hiếm và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia. Tuy nhiên, một thực tế khách quan được các đại biểu thẳng thắn nhìn nhận là ngành dược liệu Việt Nam vẫn đang đối mặt với những "nút thắt" lớn. Nguồn nguyên liệu chưa ổn định, quy mô sản xuất còn manh mún, phân tán, và đặc biệt là công nghiệp chế biến chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Sự liên kết giữa nghiên cứu khoa học, sản xuất và thị trường vẫn còn lỏng lẻo, khiến nhiều công trình nghiên cứu giá trị vẫn chỉ nằm trên mặt giấy thay vì đến tay người tiêu dùng dưới dạng thương phẩm.
Traphaco và tư duy "Khoa học chăm sóc sức khỏe" tích hợp
Góc nhìn của Phó Tổng Giám đốc Traphaco mang đến một làn gió mới khi đề xuất không nên coi dược liệu là một lĩnh vực tách biệt. Xu thế thế giới hiện nay là "Life Science" (Khoa học chăm sóc sức khỏe). Trong hệ sinh thái này, dược liệu không chỉ nằm trong viên thuốc mà còn hiện diện trong thực phẩm chức năng, dược mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc đời sống đa dạng.
Một điểm nhấn cực kỳ đáng chú ý là ý tưởng tích hợp dược liệu vào "kinh tế vùng" gắn liền với công nghiệp văn hóa và du lịch. Theo đó, các vườn cây thuốc không chỉ là nơi cung cấp nguyên liệu mà còn có thể trở thành các điểm du lịch trải nghiệm, du lịch ẩm thực dưỡng sinh và chăm sóc sức khỏe. Đây là hướng đi vô cùng hợp lý, giúp nâng cao giá trị gia tăng của cây thuốc lên gấp nhiều lần.
Đáng để Đảng và Chính phủ lưu tâm hơn cả là đề xuất về "kinh tế chia sẻ" đối với tri thức y học cổ truyền. Thay vì tư duy bảo hộ độc quyền kiểu cũ, việc công khai các giá trị y học cộng đồng và thiết lập cơ chế bảo hộ lợi ích chung sẽ thúc đẩy tốc độ đổi mới sản phẩm, tránh tình trạng tri thức bản địa bị mai một. Đồng thời, Traphaco cũng chỉ ra rào cản pháp lý khi người nông dân nuôi trồng dược liệu hiện nay khó có thể trực tiếp kinh doanh sản phẩm của mình nếu không qua trung gian. Việc tháo gỡ cơ chế này sẽ là chìa khóa để giải phóng sức sản xuất tại các địa phương.
Tập đoàn TH: Chuẩn hóa quốc tế và quy mô công nghiệp lớn
Nếu Traphaco nhấn mạnh đến hệ sinh thái tích hợp thì Tập đoàn TH, thông qua sự đánh giá của lãnh đạo Bộ Y tế, lại làm bật lên tầm quan trọng của sự "bài bản" và "chuẩn hóa". Để dược liệu Việt Nam bước ra thế giới, tiêu chuẩn hóa chất lượng là "giấy thông hành" bắt buộc.
Quan điểm của TH là phải xây dựng các vùng trồng đạt chuẩn GACP trên quy mô lớn, kết hợp với công nghệ chế biến hiện đại nhất. Việc liên kết "4 nhà", trong đó doanh nghiệp đóng vai trò hạt nhân đầu ra, sẽ giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất. Đặc biệt, việc phát triển dược liệu tại các vùng sâu, vùng xa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn là vấn đề đảm bảo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, gắn liền với các Chương trình Mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2026-2031.
Định vị "Thuốc dược liệu phát minh" – Tầm nhìn 2045
Một trong những mục tiêu tham vọng nhất được thảo luận là việc phát triển các "thuốc dược liệu phát minh" (innovative herbal medicines). Theo định hướng chính sách từ Nghị quyết 20 và Quyết định 376, đến năm 2045, Việt Nam kỳ vọng sẽ có những loại thuốc phát minh từ dược liệu có khả năng cạnh tranh quốc tế.
Để đạt được điều này, sự chuyển dịch từ "nâu sang xanh" là tất yếu. Ngành dược cần đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành, kết hợp tinh hoa y học cổ truyền với công nghệ sinh học và trí tuệ nhân tạo (AI). Việc số hóa dữ liệu nguồn gen và các công trình nghiên cứu mà Viện Dược liệu đã tích lũy suốt hơn nửa thế kỷ qua cần được đẩy mạnh để đông đảo doanh nghiệp và người dân có thể tiếp cận, hưởng thụ.
Lời kết: Cần một sự đột phá về tư duy
Hành trình đưa dược liệu trở thành ngành kinh tế mũi nhọn không thể thiếu sự quyết liệt của Chính phủ trong việc đổi mới tư duy, đặc biệt là tư duy tài chính và cơ chế thu hút nhân tài. Các chuyên gia nhấn mạnh, nghiên cứu khoa học phải gắn liền với thương mại hóa. Nếu không có những "đầu tàu" như TH hay Traphaco dấn thân, những kho tàng dược liệu quý báu vẫn sẽ chỉ là tiềm năng ngủ yên trong rừng thẳm.
Với sự đồng lòng của các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp, niềm tin về một Việt Nam trở thành "vườn dược liệu của thế giới" là hoàn toàn có cơ sở. Phát triển dược liệu không chỉ để bảo vệ sức khỏe nhân dân mà còn là để khẳng định bản sắc văn hóa và vị thế kinh tế của dân tộc trên bản đồ thế giới, thực hiện trọn vẹn sứ mệnh "Nam dược trị nam nhân" trong kỷ nguyên mới.
