Thị trường trực tuyến sôi động nhưng khó kiểm soát
Hiện nay, tinh dầu được bán phổ biến trên các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và các cửa hàng trực tuyến cá nhân. Người bán thường quảng cáo sản phẩm với những lời giới thiệu hấp dẫn như “100% thiên nhiên”, “nguyên chất”, “nhập khẩu”, hoặc “có tác dụng thư giãn, giảm stress, kháng khuẩn”.
Mức giá tinh dầu trên thị trường online cũng rất đa dạng. Có sản phẩm chỉ vài chục nghìn đồng cho một lọ nhỏ, trong khi một số loại khác có giá vài trăm nghìn đồng. Sự chênh lệch lớn này khiến nhiều người tiêu dùng băn khoăn về chất lượng thực sự của sản phẩm.
Theo PGS.TS Phan Thị Sửu - chuyên gia Tinh dầu, Hương liệu và Phụ gia thực phẩm, tinh dầu tự nhiên thường được chiết xuất từ thực vật bằng các phương pháp như chưng cất hơi nước hoặc ép lạnh. Quá trình này đòi hỏi nguyên liệu lớn và công nghệ phù hợp. Vì vậy, một số loại tinh dầu thiên nhiên có giá thành khá cao. Những sản phẩm được bán với giá quá rẻ có thể là tinh dầu pha loãng, pha trộn hương liệu hoặc thậm chí chỉ là hương liệu tổng hợp.
Khó phân biệt thật – giả bằng mắt thường
Một trong những thách thức lớn đối với người tiêu dùng khi mua tinh dầu online là việc khó phân biệt chất lượng sản phẩm bằng cảm quan. Không giống như nhiều loại hàng hóa khác, tinh dầu thường được đóng trong chai nhỏ, khó đánh giá bằng mắt thường.
Trên thực tế, chỉ dựa vào màu sắc, mùi hương hay độ trong của dung dịch, người tiêu dùng rất khó xác định đó có phải là tinh dầu nguyên chất hay không. Một số loại hương liệu tổng hợp hiện nay có thể tái tạo mùi hương rất giống tinh dầu thiên nhiên.
Ngoài ra, nhiều sản phẩm được quảng cáo bằng những cụm từ hấp dẫn như “tinh dầu thiên nhiên”, “organic”, “nguyên chất 100%”, nhưng thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất hoặc kiểm nghiệm chất lượng lại khá mơ hồ. Điều này khiến việc đánh giá chất lượng sản phẩm trở nên khó khăn đối với người mua.
Những rủi ro tiềm ẩn
Việc sử dụng tinh dầu kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc có thể mang lại một số rủi ro cho người tiêu dùng. Một số sản phẩm có thể chứa dung môi, hương liệu tổng hợp hoặc các chất phụ gia khác nhằm giảm giá thành.
Trong một số trường hợp, nếu sử dụng trực tiếp trên da hoặc khuếch tán trong không gian kín, các sản phẩm này có thể gây kích ứng, đau đầu hoặc khó chịu đối với những người nhạy cảm với mùi hương.
Đặc biệt, với những người sử dụng tinh dầu trong chăm sóc da, massage hoặc xông phòng, chất lượng tinh dầu đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và hiệu quả. Vì vậy, việc lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng là yếu tố rất cần thiết.
Cơ quan quản lý và bài toán kiểm soát
Việc kiểm soát chất lượng tinh dầu trên môi trường trực tuyến không phải là nhiệm vụ dễ dàng. Thị trường thương mại điện tử phát triển nhanh, trong khi số lượng người bán cá nhân rất lớn. Nhiều cửa hàng hoạt động trên mạng xã hội hoặc các nền tảng trực tuyến mà không có cửa hàng vật lý.
Theo PGS Phan Thị Sửu, tinh dầu có thể được xếp vào nhiều nhóm sản phẩm khác nhau tùy mục đích sử dụng, chẳng hạn như mỹ phẩm, hương liệu hoặc sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Vì vậy, việc quản lý cần dựa trên các quy định liên quan đến từng nhóm sản phẩm.
Trong những năm gần đây, cơ quan chức năng cũng tăng cường kiểm tra, xử lý các trường hợp kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc quảng cáo sai sự thật. Tuy nhiên, việc giám sát toàn bộ thị trường online vẫn còn nhiều thách thức.
Người tiêu dùng cần lưu ý điều gì?
Trong bối cảnh thị trường tinh dầu trực tuyến phát triển nhanh, các chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng nên thận trọng khi lựa chọn sản phẩm.
Để tránh mua phải tinh dầu kém chất lượng hoặc bị pha trộn, PGS Phan Thị Sửu hướng dẫn người tiêu dùng và nhà sản xuất cần quan tâm đến các thông số kỹ thuật bắt buộc phải công bố trên nhãn hoặc phiếu phân tích (COA). Các chỉ số cảm quan bao gồm: trạng thái (chất lỏng linh động, sánh...), màu sắc (xanh nhạt, vàng nhạt, vàng, nâu...), mùi thơm đăc trưng của nguyên liệu. Các chỉ tiêu hóa lý: Tỷ trọng (d2020, đo ở nhiệt độ 20°C), có nhiều loại tinh dầu nhẹ hay nặng hơn nước, ví dụ tinh bạc hà d2020 là 0,900- 0,9100 còn tinh dầu vỏ quế d2020 là 1,045-1,072, Chỉ số chiết quang (hay chỉ số khúc xạ n2020) phản ánh độ tinh khiết và đặc tính vật lý, giúp nhận biết loại tinh dầu và phát hiện pha trộn/tạp chất, mỗi loại tinh dầu có giá trị đặc trưng, ví dụ tinh dầu bạc hà có n2020 là 1,459 – 1,463, tinh dầu quế có n2020 là1,602 -1,604. Góc quay cực a2020 để xác định nồng độ hoạt chất, kiểm tra độ tinh khiết của tinh dầu, ví dụ tinh dầu bạc hà có a2020 từ -29 đến - 43°, tinh dầu quế có a2020 từ -1 đến +1, ngoài ra còn có thêm một số thành phần chính như mentol tổng số trong tinh dầu bạc hà 69-91%, Aldehyd xinamic trong tinh dầu vỏ quế là>80%.
Trong khi chờ đợi dự thảo nghị định của chính phủ “Quy định về quản lý mỹ phẩm” sẽ có hiệu lực từ 01/01/2027. Để đảm bảo một sản phẩm mỹ phẩm an toàn cho người sử dụng thì người sản xuất mỹ phẩm cũng như người tiêu dùng cần có một số kiến thức cơ bản về tinh dầu và mỹ phẩm để phần nào tránh được rủi ro khi sử dụng mỹ phẩm như hiện nay.
PGS Phan Thị Sửu cũng khẳng định rằng không phải sản phẩm mỹ phẩm nào hiện nay cũng đều không an toàn, những sản phẩm đang lưu hành trên thị trường hiện nay có rất nhiều sản phẩm an toàn và tin cậy, người tiêu dùng có thể nhận biết sự an toàn qua cách đọc nhãn sản phẩm mỹ phẩm. Trên nhãn sản phẩm mỹ phẩm nếu có đầy đủ, rõ ràng các thông tin sau thì người tiêu dùng sẽ rất an tâm khi lựa chọn sản phẩm.
- Tên sản phẩm
- Cơ sở sản xuất (ghi rõ tên, địa chỉ)
- Cơ sở chịu trách nhiệm đưa sản phẩm ra thị trường
- Thể tích, dung tích sản phẩm
- Thành phần của sản phẩm (ghi tất cả các thành phần có trong sản phẩm theo thứ tự giảm dần về khối lượng)
- Mã lô hàng sản xuất
- Ngày sản xuất và hạn sử dụng
- Mục đích sử dụng
- Hướng dẫn sử dụng
- Ghi chú: Ví dụ kem bôi trên da sẽ có ghi chú như: Sản phẩm không chứa chất bảo quản Paraben, đã thử nghiệm an toàn trên da
- Lưu ý: Tránh xa tầm tay trẻ em, Chỉ sử dụng ngoài da. Tránh tiếp xúc trực tiếp với mắt
Những sản phẩm có ghi rõ ràng và đầy đủ các thông tin nêu trên, người tiêu dùng yên tâm khi lựa chọn sản phẩm để sử dụng
Khi sử dụng tinh dầu, người tiêu dùng cũng cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng, tránh dùng trực tiếp lên da khi chưa pha loãng và hạn chế sử dụng trong không gian kín nếu cảm thấy khó chịu.
Minh bạch thị trường – yếu tố quan trọng
Sự phát triển của thị trường tinh dầu trực tuyến cho thấy nhu cầu ngày càng lớn của người tiêu dùng đối với các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên. Tuy nhiên, để thị trường này phát triển bền vững, yếu tố minh bạch về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm đóng vai trò rất quan trọng.
Việc tăng cường kiểm soát chất lượng, công bố thông tin rõ ràng và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng sẽ giúp hạn chế tình trạng hàng kém chất lượng trên thị trường. Khi đó, tinh dầu không chỉ là một sản phẩm xu hướng mà còn trở thành lựa chọn an toàn và đáng tin cậy trong đời sống hàng ngày.
Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục phát triển mạnh, việc mua sắm trực tuyến có thể mang lại nhiều tiện lợi. Tuy nhiên, đối với những sản phẩm liên quan đến sức khỏe như tinh dầu, sự cẩn trọng của người tiêu dùng vẫn là “lá chắn” quan trọng nhất để bảo vệ chính mình.
